Lütfen bekleyin..

Seyfi Elçiboğa

SOSYAL AĞ MI, SOSYAL SORUN MU? (1)

07 Temmuz 2020, 09:49 - Okunma: 552

Königsberg'de iki nehir üzerinde yedi köprü bulunmaktadır. "Bütün köprülerden bir ve yalnız bir defa geçmek koşulu ile bir yürüyüş yapılabilir mi?" diye merak ederler.

Soruya 1736'da İsviçreli matematikçi L.Euler cevap verir:"Mümkün değildir." Böylece topolojinin de temelini atacak olan Çizge Kuramı ortaya çıkar. Yapısal bilimler olarak okutulan bu disiplin,henüz çok genç bir bilim dalıdır. Matematik, felsefe, sibernetik, semiyotik, sistem tekniği, karmaşa teorisi gibi branşlarda çalışmalar yapar. Esasen ağ yapısını inceler. Buna göre her şey ağlardan oluşur. Beyin yapısı, elementler, evren, karınca yuvası, sosyal medya, kurumsal yapılar, ulaşım, pandemi birer ağdır. Bu ağlarda yer alan her bir nesneye düğüm, nesneler arasındaki ayrıta bağlantı denir. 

Bir ağın sayı değeri, içindeki düğüm sayısından daha hızlı artıyor. Mesela 2 insan arasında 1 kez el sıkışması olur oysa 3 insan 3 kez, 10 insan 45 kez, 100 insan 4950 kez el sıkışabilir. Kullanıcı sayısı arttıkça sosyal ağlarda muazzam sayılarda ilişki kurulabilir. Altı dereceli ayrılık kuralına göre farklı iki düğüm arasında en fazla 5 düğüm yer alabilir. Yani hiç tanışmadığınızı varsaydığınız V.Putin , bir yakınınızın yakınının yakınının yakınının yakınıdır. Bu kural tüm ağlar için geçerlidir. Dünyanın bir ucunda bir insanda yepyeni bir virüs var olursa aradaki 5 insana bulaşması halinde hastalığa yakalanmanız kaçınılmazdır. Sosyal ağlarda da durum aynıdır. Hatta Facebook, yaptığı bir hesaplamada kullanıcıları arasındaki bu bağın 3,5 kişiye kadar düştüğünü ilan etmişti.

2570 yıl önce Kral Kyrus, Persepolis kentinden Sardis kentine 2400 km'lik yolu at sırtında erişilebilir kılmak için hesaplar yapıyordu. 24 km'de bir at değişim istasyonları yapıldı. Gece gündüz durmadan at sırtında taşınan kuryeler bugünkü İran içinden ege denizi kıyısındaki Sardis'e en erken 150 günde varıp dönebiliyordu. Oysa şimdi New York ile Londra arasındaki okyanus içinden geçirilen 12.800 km uzunluğundaki fiber optik kablo ile bir verinin gidiş dönüşü 76 ms (saniyenin milyonda 76'sı) sürüyordu. Kıyaslanamayacak bir artış yaşanmıştı. Spacx firmasının atmosfere kurmaya başladığı Starlink projesi faaliyete geçerse 42.000 uydu üzerinden 2022 yılından itibaren ucuz ve hızlı İnternet kullanıyor olacağız. Veri hızı 3,6 ms olacakmış. Böylece mektuplaşmadan radyo-tv'ye uzanan iletişim serüveninin zirvesinde yaşıyor olacağız. 

Mağara duvarına nakşedilen resim ilk paylaşımdır. Tarih akışında önce sergilere taşındı, bugün ise elimizde taşıdığımız sanal dünyada saklanır hale geldi. Artık anlık görsel paylaşımı mümkün oldu. 

İnternet ve sosyal ağların faydaları saymakla bitmez. Sadece on yıl öncesini düşünerek GPS olmadan adres sora sora seyahat etmenin ne denli zorlu olduğunu hatırlayalım. Fatura tahsilatı, abonelik işlemleri, sicil kaydı almak gibi çeşitli kamu hizmetlerini artık uzun kuyruklarda beklemeden cebimizden gerçekleştiriyoruz. Yemek ve türlü alışverişi yapıyor, rezervasyon, bankacılık, home ofis çalışma imkanına sahip oluyoruz. Çocukluk arkadaşlarımızı bulup konferans yoluyla görüntülü görüşebiliyoruz. Pandemi döneminde belki de milyonlarca insanın hayatını kurtaran İnternet oldu. EBA eğitimleri yanı sıra on binlerce öğretmen WhatsApp ve YouTube üzerinden öğrencilerine ders vermeye devam etti. 

Maalesef ki sosyal ağlar, sayısız faydanın yanı sıra zararları üzerinden gündem oldu. Dün halk arasına tellallar çıkartan krallar, duyduk duymadık diye başlayan buyrukları bugün olsa Twitter hesaplarından duyururlardı. Tarih boyunca söylenceler, türküler ve dedikodu ile sesini duyuran halk ise bugün meramını Facebook, Tiktok, YouTube, WhatsApp, Instagram ve Twitter yoluyla dile getirir oldu. Çok seslilik, aykırı-aşırı hareketler, hızlı örgütlenip ortak tepkiler vermeleri hükümetleri uzun zamandır rahatsız eder oldu. Tekten çokluğa yayılan bilgi ağı, yerini çokluktan çokluğa yayılan bilgi ağına bıraktı. 

Artan sosyal ağlar, patlayan ilişkiler ve karmaşa bir yalnızlık hissi doğurdu. 7 ve üstü platform üyesi sosyal medya kullanıcıları 3 kat endişe yaşar hale geldi. Ortaya çıkan korku güvenlik ihtiyacını tetikledi. Kötü amaçlı yazılımlar, örneğin mavi balina oyunu yakın zamanda 142 insanın intihar ederek ölmesine neden oldu. YouTube'da denenmesi ölümle sonuçlanan meydan okuma videoları yüzünden yaralanan ve ölenler, Facebook'da yalan haberler yüzünden galeyana gelip komşusunu linç edenler, WhatsApp'da yayılan sahte haberler yüzünden panikleyip kalp krizinden ölenler oldu. Peki bu durumda suçlu sadece sosyal medya platformları mıdır? 

Ortamın nasıl da rahatsız edici olduğunu anlatan çarpıcı bir örnek vereyim. Windows, akıllı bir yazılımla Facebook'ta kullanıcı olmuştu. Bahse konu akıllı yazılım paylaşımları inceleyerek hızla öğrenip ırkçı, ayrımcı ve şiddet içeren paylaşımlar yapmaya başlayınca yazılımı kapatmışlar. Bu örnek 2 milyar kullanıcısı olan bir platformun henüz kişiliği oturmamış çocuklar, gençler ve hatta yetişkinler için bile ne denli tehlikeli olduğunun ispatıdır. Günlük hayatta göze çarpmadan yaşayan sıradan insanlar online dünya da kedi köpek kesebiliyor, cinsel tacizde bulunabiliyor, tehdit veya hakaret edebiliyorlar. Bu suçları engelleyebilecek milyarlarca dolar değerindeki şirketler ise boş mu oturuyor? Elbette hayır, sorunun farkında olduklarına inanıyorum. Onbinlerce çalışanı denetim için kullanıyorlar. İçerikler, gelen şikayetlere göre incelenip kaldırılıyor. Filtreleme yazılımları kullanılıyor. Yine de yeterli denetimi sağlayamıyorlar. Düşünün ki sadece YouTube'da dakika da 300 saatlik video yüklemesi yapılıyor. Denetim gerçekten de kolay değil ama mümkün. 

Devamı ikinci yazıda...

Seyfi Elçiboga
seyfelseyf@gmail.com

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
2 saat önce
15 gün önce
50 gün önce
74 gün önce
125 gün önce
126 gün önce
127 gün önce
152 gün önce
155 gün önce
162 gün önce
169 gün önce
172 gün önce
197 gün önce
288 gün önce
296 gün önce
322 gün önce
323 gün önce
324 gün önce
337 gün önce
345 gün önce
429 gün önce
456 gün önce




bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=