Lütfen bekleyin..

Seyfi Elçiboğa

Sosyal Ağ mı, Sosyal Sorun mu? (2)

08 Temmuz 2020, 09:42 - Okunma: 957

İnternet kullanımı güvenli midir? Kuşkusuz TV ve radyoya kıyasla daha güvenilmezdir. İnternetten önceki tüm iletişim araçlarında sahte haber, manipülasyon, nefret söylemleri, şiddet ve pornografik içerikler, tehdit ve hakaretler oldu. Sayısızca örnekleri mevcut. Hükümetler, işlerine yarayanlara referans oldular, aleyhte gördükleri paylaşımlara müdahale ettiler. Kendi politik amaçlarına hizmet eden içerikleri servis edip çoğalttılar. Trol orduları beslediler, CA(Cambridge Analytic) gibi aracı şirketler eliyle seçim kazandılar, Hacker yetiştirip rakip ülkelere siber saldırılar gerçekleştirdiler. ABD'nin NSA kontrolündeki siber faaliyetleri, Çin'in 2 milyon kişilik trol ordusu, Hindistan'ın ve Kuzey Kore'nin Hacker orduları, İran ve İsrail'in deşifre olmuş korsan saldırıları var oldu. Trump'ın Facebook sayesinde algı yaratarak seçim kazandığı, M.Zuckenberg'in ifadesiyle anlaşılır hale geldi. Bu yüzden bu konuda hükümetler güvenilirliklerini kaybettiler. 

Tıpkı hükumetler gibi çok uluslu şirketler de hem sanal suçlar işleyip data hırsızlığı yapabiliyor, rakiplerini zor durumda bırakabilecek hamleler yapıyor ve borsa da manipülasyon gerçekleştirebiliyorlar. Bir çok şirket mahkemelerde borsada manipülasyon yaptığını kabul etmiştir. Ayrıca Petersbug News isimli medya kuruluşu günlüğü 36 dolardan 8 saat çalışıp 100 paylaşım yapacak trol çalıştırdığını açıkladı. Kamuoyuna karşı hepsi bu kadar şeffaf davranmadı. Kâr hırsı ile yeterli tedbirleri almadan, sonuçları üzerinde yeterince düşünmeden, insana ve çevreye zarar verebildikleri için onları da güvenilmez kabul edebiliriz.

2008'de Sechuan depreminde yaşananları duyuran, Arap baharı ve 2009 İran halk isyanınındaki rolüyle Twitter, hükümetlerin kara listesindedir. İran, Çin, K.Kore gibi otokratik ülkelerde sadece politikacılar kullanır, halka yasaklıdır. Oysa kullanıcılar arasında yapılan bir çalışmaya göre sosyal ağ uygulamaları arasında güven endeksi yüksek bir platformdur. Öyleyse Twitter'dan en çok politikacıların rahatsız olduğu anlaşılıyor. 

Almanya'nın 2017 yılında hayata geçirdiği İnternet yasası Fransa'da yasallaştı, Hindistan, Brezilya, Malezya, Singapur ve şu anda ülkemizde hayata geçirilmek isteniyor. Bu yasa, temelinde veri depolarının ilgili ülkede kalması, temsilcilik bulundurma zorunluluğu, müeyyide dahilinde içerik kaldırma ve suç arz eden (ayrımcılık, ırkçılık , nefret, şiddet, tehdit, hakaret, cinsel taciz) içeriklerin kaldırılması olarak özetlenebilir. Almanya'da yasa hayata geçirilmiş olsa da sorunlu içerikler yayında haftalarca kalabiliyor. Hedeflenen arıtma ve kontrol bir türlü sağlanamıyor. 

Ülkemizde yasal düzenlemeye ihtiyaç var mıdır? Elbette vardır. Ancak bu durum sadece politikacıların tekeline bırakılamaz. Yasayı akademik çevreler, uzmanlar ve hukukçular da tartışmalıdır. Bağımsız veya özerk denetim mekanizması kurulmalıdır. Mesela suç tanımı evrensel ve net olmalıdır. Mahkeme sonuçlarına bakılırsa 2009-2015 yılları arasında TCK 122'ye göre kabul edilen 92 davada sadece 3 kişi mahkumiyet almış, öyleyse ülkemizde nefret suçu işlenmiyor denebilir mi? Örneğin sadece Facebook üzerinden bu sürede farklı etnik gruplara saldıran, alenen hakaret eden, yüz binlerce paylaşım var. Yasanın teorik varlığı kadar pratikte kararlı adımlarla uygulanması daha önemli değil midir?

Siber suçlarla mücadele kapsamında ülkemizde 2020'nin ilk beş ayında 14.200 site kapatılmış. Singapur merkezli güvenlik şirketi Group-IB, Türkiye'de 463 bin banka kartı bilgilerinin çalındığını iddia etmişti. Bilgisayar ve akıllı cihazlara saldırı daima oldu. Wanna Cry virüsü 150 ülkede tahribat yaratmıştı. Petya siber saldırısı unutuldu gitti. Dragontly 2.0 saldırısıyla ülkemizin enerji sistemi hedeflenmişti. Uzun süreli elektrik kesintisi yaşandı. Bangladeş merkez bankasından 1 milyar dolar para çalındı, daha ne olsun. Oltalama, solucan, virüs, truva atları, casus yazılımlar ciddi ekonomik zararlar verebilen tehlikelerdir. 

Şayet internette sorun olarak veri güvenliği dillendiriliyorsa bilinmelidir ki sadece sosyal medya şirketleri suçlanamaz. En yaygın kullanılan satış siteleri Trendyol, N11, Hepsiburada, Gittigidiyor, Sahibinden, Yemeksepeti gibi sitelerin de elinde 30 milyonu aşkın yurttaşımıza ait iletişim, tüketim alışkanlıkları, beğeniler ve banka hesaplarına ait bilgiler mevcuttur. Bu şirketlerin yarısından fazlası yabancı ortaklara aittir. Her türlü riske açık değiller mi? Ayrıca Vodafone, Turkcell, Türk Telekom gibi mobil hat sağlayıcıları 65 milyondan fazla insana ait veri bankasına sahip olmaları riski büyütmüyor mu? Şirketler de tıpkı şahıslar gibi yaşanan her türlü aksaklık durumunda yüklü tazminat ödemeye mecbur edilmelidir. Ceza, şirket yaptırımı ile sınırlı kalmamalı, yöneticileri hapis yatmalıdır. Aksi durumda kusurlar çalışanlara yüklenip geçiştirilir, güvenlik zafiyeti süregider. Oysa sorumluluk yüklenince daha fazla fon ayırarak denetimi arttıracaklardır. 

Hannover 2017 Cebit Fuarında Japonya resmi olarak toplum 5.0 stratejisini tanıttı. Buna göre hızla yaşlanan toplumun gereksinim duyduğu dönüşümü sağlamak için beş engelin aşılması gerekiyordu: bürokrasi duvarı, hukuk duvarı, teknolojik yetersizlik duvarı, toplumsal önyargılar duvarı ve tutucu direnç duvarı. Nostaljiye övgüler dizmeyi marifet sayanlar, eskiden her şey daha iyiydi diyenlerin bir kısmı değişime ayak bağı oluyor. Yasakları savunarak hayatı iyileştirebileceklerini sanıyorlar. Oysa bilişim teknolojisi yıkıcıdır. Yasak tanımaz. ABD, Tor yazılımı ile darkweb(karanlık ağ)'e girip insan, organ dahil her türlü yasadışı ürün ticareti yapan mafya örgütlerini hala deşifre edemedi. Darkweb'de kredi kartını on dolardan, banka kartını 6 dolardan satıyorlar, devletler satıcıları seyretmekle yetiniyorlar. İran'da sosyal medya kullanımı senelerdir yasak olduğu halde proxy, dns, vpn kullanarak gezinen 47 milyon İranlı'yı nasıl açıklayacağız? Sonra bir uygulamayı yasaklamak çözüm olur mu? Elbette çözüm değil. Paris saldırılarını düzenleyen teröristler PlayStation oyunu üzerinden mesajlaşarak saldırıyı gerçekleştirmişlerdi. Fetö örgütü, mensuplarınca yazılımı gerçekleştirilen Bylock uygulamasını kullanarak iletişim sağladı. Hükumet karşıtı başka örgütlerin yaygın olmayan uygulamalar üzerinden bağlantı kurmaları muhtemeldir. Appstore'larda hangi uygulamanın kimbilir hangi amaçlar için tesis edildiği de şüpheli değil mi? Ayrıca yakın zamanda Starlink projesi aktif hale gelirse uydudan alınan interneti kesmek mümkün olacak mı? Yasak çare değildir, alternatif daima bulunur. 

Bilginin kaynağını araştıran, sahteliği ayıran Doğrulukpayı, Teyit.org gibi binlerce site yükselişe geçiyor. Mesela tindexif.com görsellerde oynama var mı tespit ediyor, ban.jo bütün sosyal medya platformlarında yer alan görsel ve etkinlikleri karşılıklı doğrulama ile bir araya getiriyor, snopes.com internet söylentilerini listeliyor... Veri denetimi için benim DATAKOL dediğim devlet sitelerinin yanına bir de bu siteleri teşvik ederek sosyal ağ suçlarını azaltabiliriz. Naçizane tavsiyem milyon kullanıcı sayısını aşan sosyal ağ platformlarına bu tip uygulamalara benzer uygulamaları kendi platformlarında eklenti yoluyla taşıma zorunluluğu getirilebilir. Mesela YouTube için fişlenme, tehdite ve şiddete maruz kalmaya karşı yüzleri mozaikleyen YouTube Face Blur uygulaması zorunlu tutulabilir. Bu sayede şirketler iş birliğine yönelebilir. Tc kimlik numarasıyla uygulamalara üye olma önerisi fantaziden öteye gitmez. Belli niteliklere sahip bireylerin üyeliğini durdurur, o kadar. Ülke sınırları içindeki kullanıcıya ulaşma sorunu var mı ki? Daha yaşanabilir bir sosyal medyaya kavuşmak için en başta İnternet okur yazarlığının arttırılması zaruridir. 

Seyfi Elciboga
seyfelseyfgmail.com

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
36 gün önce
51 gün önce
86 gün önce
110 gün önce
161 gün önce
162 gün önce
163 gün önce
188 gün önce
191 gün önce
198 gün önce
205 gün önce
208 gün önce
233 gün önce
324 gün önce
332 gün önce
358 gün önce
359 gün önce
360 gün önce
373 gün önce
381 gün önce
465 gün önce
492 gün önce




bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=