Lütfen bekleyin..

Seyfi Elçiboğa

BOR VARMIŞ, BOR YOKMUŞ (1)

03 Ağustos 2020, 09:59 - Okunma: 562

*Bor Madeninin Hikayesi
Himalaya dağlarında güneş avuca konarmış. Çöl, nice ısınır da terlermiş. Kaşif Tibetli'ler, çölün tuzunu toplar da takas edermiş. O tuz ki, av etine merhem, kese içinde dirhemmiş.
Bulmuşlar kızılca boru. Bor ki kıymetli bir tuzmuş. Keza bor ilaç olmuş, sabun olmuş, cam olmuş .
Araplar kapmış boru Avrupa’ya getirmiş. İngiliz’i, Frenk’i durur mu? Bor merakla incelenmiş. Başlanmış keşfe: Bordur, endüstrinin tuzudur, yarı metaldir, 230 çeşit minerali vardır; saf halde bulunmaz lakin olmazsa olmaz bir katıktır, katıldığı mamulü şahane eden eşi bulunmaz bir cevherdir denmiş. 
Asrın saadeti madencilikmiş. Kazmasını kapan dağa taşa saplamış. 
Sene 1850'nin başları, Susurluk'ta Fransız mühendis Camille Desmazures ve Polonyalı mülteci ortağı Henri Gropler linyit ararken pandermit(bor) bulmuş. Bu iki kurnaz madenci vaziyeti Padişahtan gizleyip, 37 dönüm arazi üzerine alçıtaşı madeni işletmesi alıvermiş. Avrupa’ya satıp, zengin olmuş. Osmanlı uyanana kadar on yılı geçirmişler. Duyan ruhsat almaya gelmiş. Ne oyunlar, ne kandırmacalar yaşanır olmuş. Yabancı tüccarlar gibi paşalar da işin içindeymiş. Ahali Sultançayır'da feryat figan edip maden haramilerinin önünü kesmiş. Biçare! Devran hükmünü sürermiş. 
Yüz sene geçmiş. Osmanlı yıkılmış, Türkiye Cumhuriyeti kurulmuş. Bor tekeli Borax Consolidated Ltd. Şti, genç ülkenin bor madenlerine çökmüş, keyfe keder satarmış. MTA ve Etibank A.Ş çırpınırken hükümetler eliyle özel sektöre ayrıcalıklar verilmiş. Öyle zaman olmuş ki özel sektör fiyatı kırıp işlenmemiş bor madeni tonunu 50 dolardan 27 dolara indirmişler. Zarar ziyan büyümüş. Maden mühendisleri odası ayağa kalkmış, çok dil dökülmüş. Sendikalar, işçiler yürümüş: "Ülke bizim, bor bizim!" diye diye caddeler inletilmiş. Ülkede, 78 senesinde kanun çıkarılmış, darbe olmuş da ancak 83 senesinde bor madeni tamamen millileşebilmiş. 
Etibank A.Ş ipleri eline almış. Tonu 19 dolara mal edilen ham boru vakit kaybetmeden 250 dolara pazarlamış. Tesisler açılmış, büyümüş, rezervler artmış. Etibank A.Ş, Eti Maden A.Ş olmuş. Bakmışlar cihandaki rezerv 4 milyar ton iken, üç milyar tonu Türkiye 'de imiş. Senede 5 milyon ton satın alınıp işlenirmiş. Pazarın yarısına mal satılır olmuş. Kasaya milyar dolar girermiş. Girermiş de bu para devenin yanında nalmış, çare değilmiş.
Rusya'da, ABD'de, Çin'de, Japonya ve Şili'de bulunan ham bor rezervleri talep artsa bile şimdilik cihana asırlarca yetermiş. Bu haliyle ham bor para etmezmiş. Şirketler, 100 binden fazla üründe katkı maddesi olarak kullandıkları boru katma değeri yüksek ürünlere dönüştürürlermiş. Meğer bor mineralleri ile 60 bin buluş yapılıp paten alınırmış(2008'e dek). Japonya 16 bin, ABD 4 bin patent alırken gelgelelim Türkiye sadece 38 patent alabilmiş. 
Meğer ABD'li cam şirketi Owens Corning Türkiye'den alıp işleyerek ham boru 40 bin ürüne katıp satarmış da 6 milyar dolar kazanırmış. Meğer Türkiye'den ham borun tonunu 400 dolara alan Çin, işleyerek sodyum bor hidrür halinde tonunu 50 bin dolara Türkiye'ye satarmış. Çare borun ederini 100 katı, 1000 katı eylemekmiş. Kaşif gerekirmiş, keşif için masraf gerekirmiş. Heyhat, akademiler projeler için kapı kapı gezer de kaynak yok diye geri çevrilirmiş. Sanayicilerin desteği ve ilgisi de yetersizmiş. Hükümet bakırı, kromu, fosfatı özelleştirmiş. Eldeki bor madenine, nakde çevrilebilir madde gözüyle yaklaşırmış.
Seyfi Elçiboğa 
seyfelseyf@gmail.com

 

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
3 saat önce
15 gün önce
50 gün önce
74 gün önce
125 gün önce
126 gün önce
127 gün önce
152 gün önce
155 gün önce
162 gün önce
169 gün önce
172 gün önce
197 gün önce
288 gün önce
296 gün önce
322 gün önce
323 gün önce
324 gün önce
337 gün önce
345 gün önce
429 gün önce
456 gün önce




bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=