Lütfen bekleyin..

Seyfi Elçiboğa

İtibarın Hükmü

21 Eylül 2021, 17:11 - Okunma: 287

“Onlar kendilerine bir itibar ve güç vesilesi olsun diye Allah’tan başka tanrılar edindiler.”(Kur’an, Meryem 81)

Alanında en iyi olan benim, benden akıllısı yok, benden güçlüsü yok(!) diyorsun. Her engeli aşarım, tuttuğumu koparırım; yeri geldiğinde merhametimle, yeri geldiğinde öfkemle rakiplerimi sollarım(!) diye haykırıyorsun. Öve öve sancak gibi salladığın başınla, herkesi tepeden gören bakışlarınla, sahnenin ortasında durmuş, ayakta alkışlanmayı bekliyorsun. Sana bir kaç beden büyük gelen uydurulmuş özgeçmişini yayan reklamların, ilk çekildiği anki hali dışında sana benzemeyen fotoğrafların, internetten indirilmiş sertifikaların, satın alınmış plaket ve ödüllerin ile itibar sahibi olduğunu sanıyorsun.

Gösterişe düşkünlüğün kadar ahraz da olan sana, yanılgılarını anlatmaya evvela itibar kavramıyla başlayacağım. Şimdi sen şu kibirli haline istersen şöhret de, imaj de, kariyer de ama sakın itibar deme! İtibar, öznenin kendi kendisine dizdiği methiyeler ile elde edilen bir makam değildir. Çağrılınca gelen bir yardımcı da değildir. İtibar, Newton'un evrensel kütle çekim yasasına benzer: “Evrendeki her parçacık, başka bir parçacığı, kütlelerinin çarpımı ile doğru orantılı ve aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılı olan bir kuvvetle çeker.”  İtibar, öznenin sahip olduğu en değerli kuvvettir. İtibar, insan orijinli öznenin etkileşime girdiği diğerleri üzerindeki çekim kuvvetidir. İtibar öyle bir kuvvettir ki belirgin bir seviyenin üzerine çıktı mı özne ölse bile varlığını sürdürebilir. 

Nasıl mı diyorsun? İtibarın varlık sahası insan bilincidir de ondan. Varsayalım özne kişi değil de kurum, şirket veya hükümet olsun. İnsan bilinci onu öncelikle bir kişilik olarak algılayacak, onu kafasında kişileştirebildiği ölçüde kavramaya başlayacaktır. Ardı sıra kişilik atadığı öznede insan öncelikle serveti, şöhreti ve kariyeri değil de her biri birer karakter olan dürüstlüğü, adaletli oluşu, görgülü oluşu, yardımsever oluşu, akıllı oluşu... arayacaktır. Zihninde ölçecek, biçecek ve insan yerine koyduğu özneye sonunda notunu verecektir. Bu bağlamda itibar, insan orijinli öznenin etkileşime girdiği diğerleri tarafından sonuçlanan not ortalamasıdır. 

Şirketler için borsada işlem gören hissenin parasal değeri itibardır. Ticari uygulamalar ve sanal ortamda şirketlerin aldığı olumlu yorum ve ortalama puan itibardır.  Devletler için ekonomi ve kredi notu da öyledir. Bu nedenle şirketlerde doksanlı yıllardan beri itibar yönetimi adı altında bizzat patronların kontrolünde kurumsal kimlik oluşturma, marka yaratma, vizyon-misyon benimsetme gibi faaliyetler ön plana çıktı. Ne ki hepsinden önce sosyal değerlere önem verilmesi gerektiği fark edildi. Bu durum liberal ekonomik sistemin sosyalist ekonomi modelinden ilk ders alma girişimi olmasa da önemliydi. Buna göre kurum ne denli finansal ve ekonomik güce sahip olursa olsun kolektif yaşamı önemsemeyen, çalışanına değer vermeyen, mutlu çalışan yaratamayan, çocuk işçi çalıştıran, çalışanları arasında ayrımcılık yapan, çevreyi önemsemeyen, halk sağlığını ihlal eden, sadece kâr hırsı ile piyasayı ve halkı aldatan kurumlar bir anda çok büyük bir kriz ile karşılaşabilir. İhtimal olur ki halkın tepkisi boykot seviyesine varırsa, bu kurumlar ne denli güçlü olursa olsun iflas kaçınılmaz hale gelir. 

ABD enerji devi Enron, Alman Valkswagen, Facebook-Whatsapp gibi dev şirketlerin yakın zamanda yaşadıkları itibar krizlerini hatırla. Uzun yıllara dayanan halkla ilişkiler faaliyetleri ve muazzam reklam  bütçelerine karşın kimisi ayakta kalabilse de kimisi tarih oldu. Konya’da süt kazanında banyo yapan işçi ile Balıkesir’de salça havuzuna çıplak ayaklarla girip dans eden işçinin görüntüleri toplumda nasıl da infiale sebep olmuştu değil mi? İtibar sıfırlandı, öyle ki her iki işletmenin faaliyetleri kısa sürede son buldu.

Toplumsal hareketlilik esnek ve dinamiktir. Algılar, hatta değerler zamanla değişebilir. Güven kaybetmemek adına aynı esnekliği gösteremeyen özne yenilikçi olmamakla itham edilip itibar kaybedebilir. Biçimsel değişimlerle, öze hitap etmeyen adımlarla algı yapmanın faturası ağır olabilir. Kostümle, dekorasyonla elde edilen ilgi kısa sürelidir. Esas saygı sürekli başarıların ardından gelir. Para her zaman her hatanın yarattığı tahribatı onaramayabilir. 

Toplumsal hafızada, itibar zirvesinde ölümsüz kahramanlar oturur. Tarihi başarıları olan liderler, unutulmaz eserler yaratan sanatçılar, hayatın akışını kolaylaştıran buluşlar yapan bilim ve meslek mensupları, örnek kişilikleriyle ahlak abidesi olan dini şahsiyetler, erişilmesi güç zaferleriyle sporcular, ufuk açan kaşifler, ait oldukları toplumu ileriye taşıyan yazar ve düşünürler, görevlerini icra ederken çabaları dolayısıyla halkın konforunu arttıran doktor, hemşire, öğretmen, avukat, memur ve bürokratlar, cesaretleriyle öne çıkan asker ve polisler, mücadeleleriyle öne çıkan gazeteci, aktivist ve siyasetçiler ülkenin itibarını yükseltirler. Elbette bunun tersi de mümkündür.

İtibar aynı anda insanın hem değeri hem de sığınağıdır. İtibar, insanın omzunda on yıllarca taşıdığı yabani kuştur, her an uçup gidebilir. Bir sözle elde edilebildiği gibi, bir duruşla, bir eylemle, bir yaklaşımla, bir çabayla, bir hizmetle, bir ürünle de elde edilebilir. Kimi zaman savaş meydanında bir erin eylemi ona savaşı komuta eden generalden daha fazla itibar getirebilirken kimi zaman da ceketinden pantolonuna dek asılı nişanlar takan Kuzey Koreli generaller gibi tüm itibarı bir kişinin iki dudağı arasında olabilir.

Kasr’ül Beyza isimli sarayda oturup askerlerine hükmeden Muaviye’nin itibarı, kerpiç evde yaşayıp milyonların gönlüne hükmeden Hz.Muhammed’in itibarından yukarıda değildir. İnsanlar iktidara geldikleri zamanın şaşalarıyla ölçülmez, insanlar düştükleri zaman ki itibarlarıyla ölçülür, der İsmet İnönü. Ülkemizde binlerce şarkıcı, oyuncu arasından en itibarlı olanlar en şöhretliler, en çok kazananlar değil, halkın güvenini en çok kazanmış olanlardır. Toplumun en itibarlı saydığı meslek neden doktorluk mesleğidir, hiç düşündün mü? Peki neden tüm kurumlar arasında itibarı en yüksek kurum ordu iken adliyeler bu kadar itibarsız olabiliyor? Çünkü makama, şöhrete, paraya, güce rağmen doğruluktan, adaletten şaşmayana, edebinden tasarruf etmeyene, haysiyetiyle baş eğmeyip insanlığın başını yükseltenlere insanlığın vefa borcu var da ondan.

Seyfi Elçiboğa

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
51 gün önce
86 gün önce
110 gün önce
161 gün önce
161 gün önce
163 gün önce
188 gün önce
191 gün önce
198 gün önce
205 gün önce
208 gün önce
233 gün önce
324 gün önce
332 gün önce
358 gün önce
359 gün önce
360 gün önce
373 gün önce
381 gün önce
465 gün önce
492 gün önce




bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=